Таҳқиқи лингвокогнитивӣ ва лингвофарҳангии эҳсоси «ваҷд» дар забонҳои англисӣ, тоҷикӣ ва русӣ сурат гирифтааст. Дар асоси осори муҳаққиқони муосири когнитивӣ (Лакофф, Ҷонсон, Вежбицкая, Кубрякова, Маслова ва дигарон) нишон дода мешавад, ки эҳсосот, аз ҷумла ҳолати рӯҳонии «ваҷд», ҳамчун падидаи менталӣ ва фарҳангӣ дар забон таҷассум меёбанд. Бо истифода аз таҳлили муқоисавӣ ва семантикии воҳидҳои луғавии марбут ба зебоӣ ва эҳсосот, ки аз манбаъҳои луғавӣ ва луғатҳои маъмули англисӣ, русӣ ва тоҷикӣ ҷамъоварӣ шудаанд, фарқҳои фарҳангӣ ва забоние, ки ба тарзи дарки зебоӣ ва барангехтани эҳсоси ваҷд таъсир мегузоранд, муайян карда шудаанд. Натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки дар забони англисӣ зебоӣ асосан ҳамчун таҷрибаи инфиродии эстетикӣ ифода меёбад; дар забони тоҷикӣ — бо маънавият, муҳаббат, самимият ва покии ботинӣ алоқаманд аст; дар забони русӣ бошад, зебоӣ бо рӯҳоният, ҳайрат ва шукӯҳи маънавӣ иртибот дорад. Хулоса шудааст, ки ифодаи «ваҷд» ба низоми арзишҳо ва ҷаҳонбинии ҳар як фарҳанг сахт вобаста буда, ин мафҳум дар забонҳо бо усулҳои гуногуни лексикӣ ва метафорӣ таҷассум меёбад. Таҳқиқот халои мавҷударо дар омӯзиши эҳсосоти эстетикӣ дар забони тоҷикӣ пур намуда, самти наверо дар таҳлили лингвокогнитивии эҳсосот пешниҳод менамояд.
фарҳанг, лексикаи эҳсосӣ, мафҳуми зебоӣ, эҳсоси ваҷд, зебоишиносӣ, забони тоҷикӣ, забони англисӣ, забони русӣ
1. Бойматова Н.К.Семантическое поле концепта "красота" в таджикской и английской лингвокультурах: дис.канд.филол.наук / Н.К. Бойматова -Душанбе, 2019.-174с.
2. Вежбицкая А. В. Эмоции и культура. — Москва: Наука, 1995. — 320 с.
3. Вежбицкая А. В. Язык. Культура. Познание. — Москва: Русские словари, 1996. — 416 с.
4. Виготский Л.С. Мышление и речь. Москва – Ленинград, 1934. —362 с.
5. Леонтьева А.Н. Деятельность, сознание, личность. - Москва:Издательство политической литературы, 1975. —304 с.
6. Погожая С. Н., Прохорова О.Н. Концепт «восхищение» и комбинаторные возможности репрезентирующих его адъективных лексем // Вестник МГОУ. Серия «Лингвистика».- 2009.- №4 - С. 95-99.
7. Рахимова Ш.Б.Эмотивные глаголы как компонент функционально-семантического поля эмотивности в русском и таджикском языках. дис.канд. филол. наук / Ш.Б.Рахимова. -Душанбе, 2010. -212 с.
8. Раджабова Г.С. Этноспецифическая объективация эмоциональных концептов “ҳасад/зависть/envy” и “рашк/ревность/jealousy” (на материале таджикского, русского и английского языков): дис.канд.наук/Г.С.Раджабова.-Душанбе,2024.-188 с.
9. Степанов Ю. С. Эмоциональные концепты в языке и культуре: монография. — Москва: Наука, 1995. — 256 с.
10.Файзиева С.А. Семантические классы глаголов эмоционального ощущения в таджикском и русском языках: дис.канд. филол. наук / С.А.Файзиева. -Худжанд, 2009. -177 с.
11.Достоевский Федор Михайлович. Дядюшкин сон. – Москва, 2006. —188 с.
12. Фотеҳ Ниёзӣ. Вафо. – Сталинобод: Нашриёти давлатии Тоҷикистон. 1954. Нашри II. —363 c.
13.Ҷалол Икромӣ. Духтари оташ. –Душанбе: Адиб, 2009. —560 с.
14. Шаховский В. И. Лингвистическая теория эмоций: монография. — Москва: Гнозис, 2008. — 414 с.
15.EvansV. and Green M. Cognitive Linguistics: An Introduction. Edinburgh: Edinburgh University Press. 2006 – 830 р.
16.LakoffG.,Johnson M. Metaphors we Live By. Chicago:University of Chicago Press, 1980. —242 p.
17.Sharlotte Bronte.Villette.A Novel.New York.: 413 Broadway.1864. —520 p.
18.Turner Mark. The Literary Mind: A Mind-Based Theory of Literary Theory. Oxford: Oxford University Press, 1996.-198 р.
19.Wilkie Collins. THE HAUNTED HOTEL. Матвеев С.А., адаптация текста, комментарии, словарь и упражнения. ООО «АСТ»,2022 —156 с.