Равандҳои ташаккул ва инкишофи ҳаракати сотсиал-демократӣ аз охири асри ХIХ то оғози асри ХХ ва паҳн шудани он дар Осиёи Миёна баррасӣ шудааст. Заминаҳои иҷтимоию иқтисодии пайдошавии маҳфилҳои сиёсӣ дар давраи инқилобҳои солҳои 1905 ва 1917 Русия, ҳамчунин вижагиҳои фаъолияти ташкилоти сотсиал-демократӣ дар Осиёи Миёна ва Тоҷикистони Шимолӣ таҳлил шудааст. Нақши ташкилотҳои мазкур дар сафарбаркунии сиёсии аҳолӣ ва ҳамроҳ сохтани минтақа ба ҳаракати инқилобии умумироссиягӣ нишон дода шудааст. Хусусиятҳои барқарор шудани ҳокимияти шуравӣ дар минтақа, муқобилати неруҳои аксулинқилобӣ ва нақши Ҳизби коммунистӣ дар дигаргунсозиҳои сиёсию иҷтимоӣ дар Шимоли Тоҷикистон муайян гардидаанд. Ба фаъолияти маорифпарварон ва ходимони фарҳанги маҳаллӣ – Аҳмади Дониш, Тошхоҷа Асирӣ ва Садриддин Айнӣ дар ташаккулёбии шуури ҷамъиятию сиёсии халқи тоҷик, ҳамчунин нақши дастаҳои ихтиёрии мубориза бар зидди босмачигарӣ диққати махсус дода шудааст.
Инқилоби соли 1905-и Русия, Инқилоби соли 1917-и Русия, Тоҷикистони Шимолӣ, ташкилотҳои сотсиал-демократӣ, Ҳизби коммунистӣ, босмачигарӣ, дигаргунсозиҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ
1. Набиева Р.А., Зикриёев Ф.Б., Зикрияева М.Ф. Таърихи халки точик. Нашри дуюм. – Душанбе: Собириён, 2010.– 328 с.
2. Тютюкин С. В. Меньшевизм: страницы истории / С. В. Тютюкин. — Москва: РОССПЭН, 2002. — 560 с.
3. История международного коммунистического движения,— Москва: Весь Мир, 2016. — 472 с.
4. Меньшевики / Великая Октябрьская социалистическая революция: энциклопедия. 3-е изд. — Москва: Сов. энциклопедия, 1987. – С. 293-296.
5. Давлатбеков Н., Каримов М. Таърихи афкори чамъиятӣ-сиёсии халқи тоҷик. – Душанбе, 2017. – 296с.
6. Таърихи халқи тоҷик. – Душанбе: ЭР-граф, 2011. – 344 с.
7. ЦГА РТ. Ф.46. Оп.1. Д.1. Л.17.
8. История таджикского народа. Т. V. Новейшая история (1917-1941) / под редакцией академика Р. Масова. – Душанбе, 2004. – 752 с.
9. ЦГА РТ. Ф.84. Оп.1. Д.20. Л.14.
10. История коммунистических организаций Средней Азии. – Ташкент, 1967. - 783 с.
11.ЦГА РУз. Ф.3. Оп.2. Д.513. Л.20.
12.Ҳотамов Н.Б. Сарнагун намудани тартиботи амирии Бухоро. - Душанбе, 2022. -416 с.
13. Раджабов З.Ш. Из истории общественно-политической мысли таджикского народа во второй половине Х1Х и в начале ХХ вв. – Сталинабад, 1957. – 460 с.
14.Гаффорӣ Н.У., (Гаффоров Н.У.). Роль и место джадидизма в развитии просвещения и духовной культуры народов Средней Азии. – Душанбе, 2013. – 248 с.