Яке аз асоситарин принсипҳои нақди адабӣ - “адлу инсоф”, ки китоби мунаққиди барҷастаи арабизабони форсу тоҷик Қозии Гургонӣ “ал-Висотату байна-л-Мутанаббӣ ва хусумиҳи” бар асоси он навишта шудааст, баррасӣ гардидааст. Усул ва равишҳои интиқодии Қозии Гургонӣ, ки ҳам асарҳои интиқодии замонааш ва ҳам замони муосир аз онҳо мутаасир шудаанд, ба риштаи таҳлил кашида шудаанд. Дар робита бо принсипи нақдии зикршуда, баъзе аз андешаҳои интиқодии Қозӣ оварда шуда, ҳар яки он бо абёте аз ашъори шоирони арабизабони форсу тоҷик мавриди таҳлил қарор гирифтааст. Ҳамчунин таъкид шудааст, ки бояд мунаққид аснои интиқод оромиши рӯҳӣ ва омодагии равонӣ дошта бошад, вагарна вуҷуди ӯро ҳасад, бадбинӣ ва таассуб фаро гирифта, ҳусни асарро ба қубҳ ва хубии онро ба бадӣ тағйир медиҳад. Агар мунаққид принсипи “адлу инсоф”-ро риоя накарда, ба ҳавову ҳаваси шахсии хеш дода шавад, пас дар адабиёт ҷуз абёти каме дигар чизе боқӣ намемонд.
принсипи “адлу инсоф”, мунаққид, Қозии Гургонӣ, шоирони арабизабон, нақди адабӣ, китоби “ал-Висотату байна-л-Мутанаббӣ ва хусумиҳи”
1- ابن خلكان، ابو العباس شمس الدين احمد بن محمد. وفيات الأعيان وأنباء أبناء الزمان. ج.1-8. حققه احسان عباس. -بيروت: دار صادر، ،1414/1994.ё (1968)
2-ابن شداد، عنترة. الديوان. ــــــــ بيروت: المكتبة الثقافية، 1981.
3-ابن قتيبة، أبومحمد عبدالله بن مسلم. الشعر والشعراء. –مصر: دار المعاريف، 1966.
4-الجرجاني، علي بن عبدالعزيز القاضي. الوساطة بين المتنبي وخصومه. تحقيق وشرح محمد أبوالفضل إبراهيم علي محمد البجاوي. –بيرؤت: المكتبة العصيرية، 1427ه./2006م. -400ص.
5-سلام، محمد زغلول. تاريخ النقد الأدبي والبلاغة حتى القرن الرابع الهجري (د. ت).
6-ضيف، شوقي. النقد الأدبي. دار المعارف، 1962.
7-عبد الرحمن، منصور. اتجاهات النقد الأدبي في القرن الخامس. ـــ مصر: مكتبة الأنجلو المصرية، 1977.-511ص.
8-العميدي، أبوسعد محمد بن أحمد. الإبانة عن سرقات المتنبي. تقديم وتحقيق وشرح إبراهيم الدسوقي البساطي. –مصر: دار المعارف، 1961. 286ص.
9-القيرواني، ابن الرشيق. العمدة. –بيروت: دار الجيل، 1981.
10-ابوالرب، حسن. القيمة النقدية لكتاب الجرجاني "الوساطة بين المتنبي وخصومه". مجلة جامعة النجاح للأبحاث (العلوم الإنسانية) المجلد 21 (2) 2007.