Анализируются способы толкования лексических элементов в исторических источниках, написанных на таджикском языке, и в переводных исторических летописях X-XIII веков. На основе материала, собранного из восьми исторических источников, рассмотрены способы толкования значений слов и выражений, относящихся к различным языкам, представленных авторами указанных исторических летописей, которые носители языка не понимали по тем или иным причинам. В результате сопоставления материалов изученных исторических источников сделан вывод, что в общей сложности в исторических трудах предложено толкование 89 лексических единиц, осуществленное тремя различными способами. Подчеркивается, что больше всего истолкованных лексических элементов встречается в “Таърихи Табари” и “Зайн-ул-ахбор”, а меньше всего - в “Гурар-ас-сияр” Саолиби и “Таърихи Бухоро”.
лингвистическое учение, таджикский народ, исторические летописи X-XIII вв., историческая лексикология, способы толкования значений, таджикский язык
1. Байҳақӣ, Хоҷа Абулфазл Муҳаммад ибни Ҳусайн. Таърихи Байҳақӣ. / Таҳиягари матн, муаллифи муқаддима, ҳавошӣ ва феҳристҳо С. Муллоҷон. –Душанбе: Бухоро, 2014.-774 с.
2. Балъамӣ, Абуалӣ Муҳаммад ибни Муҳаммад. Таърихи Табарӣ. Ҷилди 1, с. 3-817 с.; ҷилди 2, 818-1632 с. / Бо муқаддима ва тавзеҳоти М. Умаров ва Ф. Бобоев. -Теҳрон, 1380 / 2001.
3. Гардезӣ, Абусаид Абдулҳай. Зайн-ул-ахбор. Ба хатти кирилӣ баргардони Қ. Рустам.–Душанбе: Бухоро, 2014. – 415 с.
4. Ғафуров О. Шарҳи исму лақабҳо. - Душанбе: Ирфон, 1961 – 160 с.
5. Зоҳидов Н. Насри арабизабони адабиёти форсу тоҷик дар асрҳои VIII-IX. -Диссертатсияи докторӣ. – Хуҷанд, 2004. -351с.
6. Ибн-ал-Балхӣ. Форснома. Ба чоп тайёркунандагон Ҳ.Раупов ва М.Ҷалилова. – Душанбе: Дониш, 1989. – 158 с.
7. Муҷмал-ут-таворих ва-л-қисас. Ба эҳтимому тасҳеҳи Маликушшуаро Баҳор. Ба ҳиммати Муҳаммади Рамазонӣ. Чопи дувум (бидуни зикри ҷой ва соли нашр).
8. Наршахӣ, Абубакр Муҳаммад ибни Ҷаъфар. Таърихи Бухоро / Мураттибон Ғ. Ғоибов, К. Олимов, Н. Амиршоҳӣ.-Душанбе: Пайванд, 2012. – 546 с.
9. Насриддинов А. Усулҳои шарҳи этимологии калима // Мактаби Советӣ, 1980. - №9. -С.18-21.
10.Таърихи Систон. Таҳияи матн, муқаддима, тавзеҳот ва феҳристҳо аз М. Имомов ва А. Абдусаттор. –Душанбе: Бухоро, 2014. -352 с.
11.Саолибии Нишопурӣ, Абумансур Абдулмалик ибни Муҳаммади Таърихи «Ғурар-ус-сияр» маъруф ба «Шоҳнома»-и Саолибӣ. / Таҳиягар ва муаллифи сарсухан Н.Зоҳидов. –Душанбе: Бухоро, 2014. -441 с.
12.Тошбоев Б. X-XIII асрларда форс-тожик тилида яратилган тарихий асарларда лексик бирликлар этимологиясига доир қарашлар. / Филология фанлари бӯйича фалсафа доктори (PhD) диссертатсияси. - Самарқанд, 2023. -199 с.
13.Хоҷаев Д. Афкори забоншиносии тоҷик дар асрҳои X-XVI. -Душанбе: Маориф ва фарҳанг, 2013. -343 с.
14.Ҳасанзода А. Асолати забон ва маҳорати баён. -Хуҷанд: Ношир, 2018. -516 с.
15.Ҷурфодиқонӣ, Абушшараф Носеҳ ибни Зафар. «Тарҷумаи «Таърихи Яминӣ». / Муқаддима, таҳия, таҳшия, таълиқот, луғот ва феҳристи Н. И. Ғиёсов. –Хуҷанд: Ношир, 2013. – 416 с.